تاریخچه اصناف در ایران و جهان | اتاق اصناف ایران
×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

ویژه های خبری

true
    امروز  جمعه - ۲۵ آبان - ۱۳۹۷  
true
true
تاریخچه اصناف در ایران و جهان

ماهیت اصناف در طول تاریخ منحصر به ایران نبوده و در تمامی نقاط دنیا وجود داشته است و حتی در برخی از کشورها در ایجاد با سقوط حکومتها نیز نقش قابل توجهی داشته اند .

در قرون وسطی وظیفه اصلی مجموعه اصناف در اروپای غربی شامل نظارت محلی بر حرفه با کسب و کار از طریق تعیین موازین مرغوبیت و قیمت کالا، حمایت از کسب و کار در مقابل رقابت و تعدی و برقرار کردن مقام اجتماعی اعضای صنف می شد. در ادوار گوناگون تشکیلاتی نظیر بازرگان و ارباب حرف و صنایع در بسیاری از نواحی وجود داشته است .

برخی محققان مجموعه اصناف اروپای قرون وسطی را ناشی از تشکیلات قبیله ای قدیم ژرمنها یا از گروههای مذهبی شمرده اند. در هر حال بازرگانان در آغاز قرن یازدهم میلادی اصناف تجارتی را بوجود آوردند. هدف آنها حمایت از تجارت در مقابل خطرات حکومت های دوره فئودالیته بود .

در آسیا نیز اتحادیه های صنفی، بازرگانان و ارباب حرف و صنایع مانند اتحادیه های صنفی اروپا بوده است .به طور کل اصناف در اداره شهر و کشور قدرت داشتند. به مانند اصناف شهر لندن در حکومت قدرت زیادی داشتند در قرون ۱۵ و ۱۶ میلادی قدرت ملتها و اقتدار سلاطین افزون کشت در بعضی موارد پادشاهان از قدرت اصناف کاستند و آنها را به اطاعت خود درآوردند. بهبود وسایل و امکانات ارتباطی، توسعه تجارت و بالاخره ظهور و سرمایه داری و مقاطعه کاری به نظام صنفی خاتمه داد.

اصناف کوشیدند که انحصارات خود را حفظ کرده، و با هر تغییری مخالفت ورزند. روند نظام صنفی با مرور زمان سخت و پیچیده شده و گرایش به موروثی کردن عضویت بروز یافت در نتیجه تجارت و صنعت جدید به دست سرمایه داران افتاد که می توانستند خود را با مقتضیات عصر جدید وفق دهند. قدرت مجموعه اصناف از آغاز قرن ۱۷ میلادی در انگلستان رو به زوال گذاشت.

جوامع صنفی فرانسه تا قرن ۱۸ میلادی رونق داشتند تا آنکه انقلاب کبیر فرانسه بساط آنها را برچید. سازمانهای اصناف آلمانی به تدریج در قرن ۱۹ میلادی از بین رفت. سازمان اصناف ایتالیا نیز در همین قرن برافتاد. در هند نیز تشکیلات صنفی پیش از دوره امپراطوری سلسه ماوریا توسعه فراوان یافته بود و پس از استیلای انگلستان نیز مدتها دوام یافت پس می توان گفت که تشکیلات صنفی هند حدود ۲۰۰۰ سال سابقه دارد. در ژاپن تشکیلات اصناف با مخالفت فرمانروایان قرون وسطائی مواجه بودند و در سال ۱۸۶۸ بطور کامل از بین رفتند . جوامع اصناف در چین از زمانهای بسیار قدیم سابقه داشتند و حتی در قرن ۲۰ میلادی گروههای با نفوذ و باقدرتی بوده اند .

سازمانهای صنفی در ایران

یکی از ویژگی های اساسی بازارها تا قرن اخیر ، تشکل بازاریان در انجمن های صنفی یعنی اصناف بوده است. این انجمن ها اصولا به صاحبان حرفه ها تشکل می بخشید و دارای وظایف اجتماعی وسیعی بودند. ابتدای پیدایش اصناف اسلامی به قرن سوم هجری می رسد که دوره شکوفایی تمدن اسلامی و رونق تجارت شهرنشینی بود  در این قرن بود که تشکل صنعتگران و پیشه وران بر اساس حرفه و پیشه ها بوجود آمد و رشد و توسعه کامل شهرها در دو قرن پنجم و ششم هجری فعالیت های اصناف را توسعه فراوان بخشید. برخی از خاورشناسان مبدا پیدایش انجمن های صنفی در شهرهای ایرانی را دوره ساسانیان می دانند. به هر حال منشاء  انجمن های صنفی هرچه باشد در سده های چهارم و پنجم بر شمار این انجمن ها افزوده شده و پیشه وران برای خود صنف جداگانه ای پدید آوردند. چنانکه ابن بطوطه در سده هشتم درباره اصناف اصفهانی می گوید؛ هر دسته از پیشه وران اصفهان، رئیس و پیشکسوتی برای خود  انتخاب می کند که او را کلو می نامند.

در زمان صفویان هر یک از شهرهای بزرگ محتسبی داشت که به وظیفه سنتی خود عمل می کرد. بطور کلی در عصر صفوی محتسب وظیفه تهیه و تنظیم فهرست نرخ ها را در بازار و رسیدگی به حساب را به عهده داشت  با کلانتر و داروغه مستقیما کار می کرد . بعد از دوره صفویان از اختیارات وظایف محتسب کاسته شد و اجرای احکام شرعی از وی سلب و به مراجع تقلید سپرده شد و آن بخش از وظایف او را که به نظافت شهرها و رسیدگی به اصناف بر می گشت داروغه و کلانتر برعهده گرفتند . به این ترتیب اندک اندک حوزه عمل محتسب منحصر به رسیدگی به قیمتها و نرخها و بررسی اوزان و مقادیر گردید که این امر نیز تابع فرمان داروغه بود . در عصر زندیه محتسب وظیف نظارت بر قیمت اجناس بازار و تهیه و تنظیم فهرست قیمتهای روزانه را برعهده داشت . در دوره قاجاریه نیز اداره ای به نام اداره جلیله پلیس و احتساب با ۴۶۰ نفر عضو که ۲۶۰ نفر از آنها اعضای احتساب بودند و به این امر رسیدگی کردند دایر شد .

بعد از این دوران قوانینی برای رسیدگی به مسائل امور صنفی و نظم بخشیدن به فعالیتهای اصناف به تصویب رسید که عمدتا شهرداری و انجمن شهر مجری آنها بود برای مثال می توان به بند ۵ از ماده ۳۵ در فصل وظایف انجمن شهر و قصبه مصوب چهارم مردادماه سال ۱۳۲۸ هجری شمسی اشاره کرد که تصریح می کند رفع اختلافهای صنفی در صورت مرجعه از طرف شهرداری با اصناف به عهده انجمن شهر و قصبه است پس از آن در ابان ماه ۱۳۳۳هیات وزیران آئین نامه مجمع عمومی اتحادیه های صنفی و بازرگانی را به تصویب رساند.

این ایین نامه به منظور اصلاح و بهبود امور بازرگانی و صنفی و تمرکز سازمان آنها و نیز همکاری نزدیک بین بازرگانان و اصناف وابسته به امور بازرگانی و بنگاههای اقتصادی و دستگاههای دولتی و شهرداری در تهران  و شهرستانهای که به تشخیص دولت اهمیت بازرگانی داشته باشند تصویب و به موجب آن جمعیتی به نام مجمع عمومی اتحادیه صنفی و بازرگانی تشکیل شد. سپس به موجب ماده ۳۳ قانون اتاقهای بازرگانی مصوب هفتم دی ماه همان سال وآیین نامه های اجرایی ، در تکمیل آیین نامه عضویت اتاق بازرگانی تهران و اتحادیه هاصنفی بازرگانان به تصویب وزارت اقتصاد ملی رسید و مقرر گردید انتخابات اتحادیه ها صنفی تحت نظارت فرماندار تهران بعمل اید . به این ترتیب که فرماندار تهران در مورد هر صنف انجمن نظارتی مرکب از پنج نفر از معتمدین آن صنف که در دفتر صنفی ثبت نام نموده اند و به امانت و درستی معروف باشند ، تشکیل دهد که در انجام انتخابات آن صنف نظارت کند.  سپس وزارت کشور به استناد ماد ۴۲ قانون شهرداری ، آیین نامه های مطابق  بند شانزدهم از قانون مذکور مصوب تیرماه سال ۱۳۳۴ تحت عنوان ” آیین نامه اتحادیه های اصناف ” تصویب کرد.

در بهمن ماه سال ۱۳۵۷ با پيروزي انقلاب اسلامي«اتاق اصناف» منحل شد. با تعطيلي«اتاق اصناف» اجراي قانون نظام صنفي متوقف شد. در اين شرايط عدم ايجاد وقفه در امور جاري اصناف ضروري مي نمود. از اين رو و در فروردين ماه سال ۱۳۵۸«کميته هاي امور صنفي» در شهرهاي مختلف کشور تشکيل و مسئوليت ساماندهي امور جاري اصناف و اتحاديه ها را عهده دار شدند. در اين دوران که تا سال ۱۳۵۹ به طول انجاميد، مشکلات عديده يي گريبانگير اصناف و اتحاديه هاي صنفي شد به طوري که نياز به تاسيس يک تشکيلات صنفي به عنوان يک مرجع قانوني معتبر الزامي مي نمود. لذا در ۱۳ تيرماه سال ۱۳۵۹ نخستين قانون نظام صنفي جمهوري اسلامي ايران مشتمل بر ۱۰ فصل، ۸۵ ماده و بيش از ۴۰ تبصره به تصويب شوراي انقلاب رسيد.

اين قانون دستخوش تغييرات و اصلاحات فراواني شد. تنها ۱۵ ماه پس از تصويب آن و در مهرماه سال ۱۳۶۰ اولين تغييرات در قانون نظام صنفي ايران پديد آمد. سير تغييرات و اصلاحات اين قانون طي حدود ۱۰ سال آينده هم چنان ادامه داشته و در ۲۳ اسفندماه ۱۳۶۷، ۳۱ ارديبهشت ماه ۱۳۶۸ و ۱۳ اسفندماه ۱۳۶۸ باز هم و براي چندمين بار پياپي قانون نظام صنفي مورد بازنگري و اصلاحات قرار گرفت. آخرين اصلاح اساسي قانون نظام صنفي وقت در ۲۶ شهريورماه سال ۱۳۷۴ انجام پذيرفت. پنج نوبت بازنگري و اصلاح قانون آن هم در مدت يک دهه نشانه خوبي محسوب نشده و بيانگر عدم مطالعه و بررسي هاي همه جانبه در تهيه و تدوين قانون اوليه و اصلاحات پس از آن بود. اصلاحات قانون در ادوار مختلف نوعي سردرگمي و عدم انسجام را ميان اصناف به وجود آورده بود. در قانون اوليه«شوراي مرکزي اصناف» تشکيل شده بود، که در يکي از بازنگري هاي قانون اين شورا منحل شده و جاي خود را به دو«مجمع امور صنفي صنوف توليدي خدمات فني» و«مجمع امور صنفي صنوف توزيعي خدماتي» داد. اين قبيل تشتت ها و سردرگمي ها در قانون فراوان وجود داشت. وضعيت نابسامان قانون نظام صنفي و اصلاحات فراوان اين قانون در سال هاي نه چندان طولاني، سرانجام مردان قانون در مجلس شوراي اسلامي و مديران اجرايي نظام در دولت را بر آن داشت تا پس از بررسي هاي بسيار و رفع نواقص قانوني موجود در خصوص اصناف، در قالب يک طرح و يک لايحه قانون نظام صنفي جديد را در ۲۴ اسفند ماه سال ۱۳۸۲ به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسانند. بررسي نواقص قانون موجود از سال ۱۳۸۰ توسط مراکز پژوهشي دولت و مجلس آغاز شده و پس از دو سال بررسي هاي کارشناسي به تصويب رسيد. اين قانون در تاريخ ۲۸ اسفندماه سال ۱۳۸۲ به تاييد شوراي نگهبان قانون اساسي رسيده و قالب قانون کنوني در مراکز اجرايي کشور بازتاب يافت. قانون نظام صنفی کشور که در تاریخ ۲۴/۱۲/۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید بود باردیگردر سال ۱۳۹۲ اصلاح شد.

اما اين روزها بار ديگر اصلاحات قانون نظام صنفي مدنظر کارشناسان، اهالي صنوف، مردان قانون و مديران دولتي قرار گرفته است. اصلاحیه قانون نظام صنفی پیشتر قرار بود در اواخر سال ۱۳۹۶ در دستور کار مجلس قرار گیرد اما با توجه به بررسی و تصویب بودجه کشور به سال ۱۳۹۷ موکول شده است و تا به امروز جهت تصویب در دستور مجلس قرار نگرفته است. //ب//

true
برچسب ها : , , , ,
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false